Zini Gediği İnisiyatifi: 28 Kasım 2012 Toplantı notları

ERZİNCAN KILIÇKAYA KÖYÜ ZİNİ GEDİĞİ ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTI TUTANAĞI Tarih: 28 Temmuz 2012 Toplantıda Alınan Kararlar Toplantı sırasında ana hatları ortaya çıkan proje fikrinin gecikmeden yazılı bir metne dönüştürülerek projeye katkı sunabilecek kişi, kurum ve çevrelere ulaştırılmasına karar verildi. Çalışma grubunun proje alanını yerinde görmesinin gerekli olduğu değerlendirilerek, Mayıs 2013'nin ilk haftasında Kılıçkaya Köyü ve Zini Gediği'ne bir saha ziyareti gerçekleştirilmesi kararlaştırıldı. Kılıçkaya Köyü Derneği'nin projenin kurumsal sorumluluğunu üstlenmesi; üyelerini proje hakkında bilgilendirerek yakınlarını kaybeden ailelerin ve projeye katkı sağlayabileceği düşünülen kişilerin çalışmalara katılımını teşvik etmesi istendi. Sezai Demirbilek ve Cihan Söylemez'in çalışma grubuna katılmalarının, özellikle hukuki süreçlerin yürütülmesi bakımından önemli olacağı değerlendirildi. Çalışmalar sırasında ortaya çıkacak temel giderlerin karşılanabilmesi amacıyla, mütevazı da olsa ortak bir bütçe oluşturulmasının gerekli olduğu kararlaştırıldı.

Toplantıda Paylaşılan Bilgiler ve Değerlendirmeler Toplantıda öncelikle, 1938 yılı Ağustos ayının ilk haftalarında Kılıçkaya Köyü ve çevre köylerden yaklaşık yüz kişinin Zini Gediği'ne götürülerek katledildiği olay hakkında bilgi paylaşıldı. Köy halkının anma ve anıt yapılmasına ilişkin düşünceleri değerlendirildi. Katliamın ardından yakınları tarafından alınamayan cenazelerin uzun yıllar bölgede kaldığı, bugün dahi alanda insan kemiklerine rastlandığı ifade edildi. Bu kemiklerin kimliklerinin belirlenmesine yönelik DNA incelemesi talebiyle açılan davanın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde devam ettiği bilgisi paylaşıldı. Mazgirt Belediyesi tarafından yapımı sürdürülen Dersim Anıtı'nın fikir aşamasından uygulama sürecine kadar yaşanan deneyimler aktarıldı. Bu deneyimlerin, Zini Gediği için düşünülen projeye yol gösterici olabileceği belirtildi. Projenin yazılı metninin öncelikle İlhami Algör'ün katkılarıyla hazırlanması ve ardından destek sunabilecek kişi ve kurumlara ulaştırılması gerektiği konusunda görüş birliğine varıldı.

Geliştirilen Proje Fikri Matem Yolu Katledilen insanların zorla yürütülerek Zini Gediği'ne çıkarıldığı güzergâhın, yörenin kendi doğal taşı kullanılarak yeniden düzenlenmesi önerildi. Bu yolun yalnızca bir yürüyüş güzergâhı değil, aynı zamanda bir bellek mekânı olması hedeflendi. Yakınlarını kaybeden ailelerin de taşların hazırlanmasına katılması; taşları işlemesi ve kaybettikleri yakınlarının isimlerini bizzat taşa kazıması önerisi uygun bulundu. Yaklaşık on kilometrelik güzergâhta her yüz metrede bir isim taşı yer alması ve böylece yaklaşık yüz kişinin adının yaşatılması benimsendi. "Matem Yolu" olarak adlandırılması düşünülen bu güzergâhta, anmaya katılanların isim taşlarını okuyarak sessiz bir yürüyüşle katliam alanına ulaşmaları öngörüldü. Zini Gediği Anma Alanı Asıl anma mekânının katliamın yaşandığı yer olması gerektiği görüşü benimsendi. Bu doğrultuda, Zini Gediği'nde bulunan doğal kayalardan birinin oyularak bir ateş ocağı oluşturulması ve anmaların bu ateş etrafında gerçekleştirilmesi önerildi. Yakılacak ateşin Ovacık ve Pülümür'den görülebileceği, bunun da anmanın simgesel gücünü artıracağı ifade edildi. Ahırın Bellek Mekânı Olarak Değerlendirilmesi Katliamdan önce Kılıçkaya ve çevre köylerden toplanan insanların üç gün boyunca köyde bulunan bir ahırda tutuldukları bilgisi paylaşıldı. Bu nedenle ahırın da projenin önemli duraklarından biri olması gerektiği değerlendirildi. Ahırın o dönemki durumuna ilişkin bilgi, belge ve fotoğrafların araştırılması; olaya tanıklık etmiş kişilerin anlatımlarının sözlü ve yazılı olarak kayıt altına alınması ve proje grubuna ulaştırılması önerildi. Elde edilecek bilgiler doğrultusunda ahırın, mümkün olduğunca dönemin fiziksel koşullarını yansıtacak biçimde düzenlenmesi ve ziyaretçilere burada yaşanan üç günü hissettirecek bir bellek mekânına dönüştürülmesi ilk proje fikri olarak kayda geçirildi.

Projenin Aşamaları Çalışmanın üç etap hâlinde yürütülmesi önerildi. Birinci Etap: Ahır ve çevresinin düzenlenerek müze ve anma alanına dönüştürülmesi; ayrıca anma yolunun yaklaşık beş yüzüncü metresinde yaşlıların da katılabileceği ilk anma noktasının oluşturulması. İkinci Etap: Matem Yolu boyunca yürüyüş gerçekleştirilerek Zini Gediği'ne ulaşılması. Üçüncü Etap: Zini Gediği'nde oluşturulacak ateş alanında anmanın gerçekleştirilmesi.

Son Değerlendirmeler Projenin büyük ölçekli inşaat faaliyetleri içermemesi nedeniyle yasal izin süreçlerinde karşılaşılabilecek güçlüklerin daha sınırlı olacağı ifade edildi. AİHM'de devam eden davanın sonuçlanmasının ardından, kimliği belirlenebilecek insan kalıntılarının da dâhil edilebileceği ayrı bir anıt çalışmasının ilerleyen dönemde değerlendirilebileceği belirtildi. Zini Gediği'nde gerçekleştirilecek bu projenin, Dersim coğrafyasında tespit edilen diğer katliam alanları için de örnek oluşturabilecek bir bellek ve anma modeli geliştirebileceği değerlendirildi.