Zini Gediği Katliamı

Dersim Harekâtı başladı.

Seyit Rıza, oğlu ve beş arkadaşı Elazığ'da idam edildi.

Dersim operasyonları sona erdi. Hayatta kalanların bir bölümü başta Çanakkale, Edirne, Balıkesir, Burdur, Susurluk, Keşan ve Kırklareli olmak üzere Batı Anadolu ve Trakya'nın çeşitli yerleşim yerlerine sürgün edildi.

Doğan Kılıç, 15 kayıp yakınıyla birlikte Zini Gediği Katliamı'nın araştırılması ve sorumluların yargılanması talebiyle Erzincan Cumhuriyet Başsavcılığı'na başvurarak hukuki süreci başlattı.

Doğan Kılıç, İzzet Algör ve Murat Koç, babalarının Zini Gediği'nde öldürülmesine ilişkin yeniden soruşturma açılması talebiyle ilgili askerî makama başvurdu. Dosya Erzincan'a gönderildi; ancak "böyle bir hadise yoktur" denilerek işlem yapılmadı.

Erdal Kılıçkaya'nın girişimiyle, Zini Gediği Katliamı'nın tanıkları ve kayıp yakınlarının anlatılarını gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla kapsamlı bir sözlü tarih çalışması başlatıldı. Acıyı, tanıklıkları ve hakikat arayışını kayıt altına alan bu çalışma, unutulmaya karşı yürütülen hafıza mücadelesinin en önemli adımlarından biri oldu.

Erdal Kılıçkaya, hazırlayıp sunduğu YOL TV programlarıyla Zini Gediği Katliamı'nı kamuoyunun gündemine taşıdı. Kayıp yakınlarıyla gerçekleştirilen kapsamlı söyleşiler bölüm bölüm ekranlara taşınırken, katliamın karanlıkta bırakılan yönleri özel yayınlar ve tartışma programlarıyla ele alındı.

Erdal Kılıçkaya, ulusal televizyon programları, makaleleri ve röportajlarıyla Zini Gediği Katliamı'nın daha geniş kesimler tarafından tanınmasına katkı sundu.

Zini Gediği'nde yakınlarını kaybeden aileler Kılıçkaya köyünde bir araya gelerek 73 yıl sonra ilk kez kurbanları andı. Toplu mezarların bulunması, DNA incelemesi yapılması ve kayıpların ailelerine teslim edilmesi amacıyla hukuki süreç başlatılacağı açıklandı.

Toprak aşınması sonucu yüzeye çıkan insan kemikleri üzerine kurban yakınları, toplu mezarın incelenmesi talebiyle Erzincan Cumhuriyet Başsavcılığı'na resmî başvuruda bulundu.

Erzincan Cumhuriyet Savcılığı, olay yerine gitmeden, basında yer alan görüntüleri incelemeden ve herhangi bir delil toplamadan başvuruyu değerlendirdi. Olayı "asayiş sorununa ilişkin bir olay" olarak nitelendirerek zamanaşımı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi.

Erzincan Cumhuriyet Başsavcılığı'nın zamanaşımı kararının ardından CHP Dersim Milletvekili Hüseyin Aygün, davanın avukatlarından Cihan Söylemez, katliam mağdurlarının çocukları Canpolat Yakar ve Kadriye Çetinkaya ile SHP Erzincan eski Milletvekili Ali İbrahim Tutu ve İbrahim Aktaş, TBMM Grup Yönetim Salonu'nda ortak bir basın toplantısı düzenledi.

Tunceli Ağır Ceza Mahkemesi, Zini Gediği dosyasına yapılan itirazı reddetti. Avukatlar, davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıyacaklarını açıkladı.

Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç, Avrupa Dersim Dernekleri Federasyonu temsilcileri ile Zini Gediği kurban yakınlarını kabul etti. Görüşmede kemiklerin DNA incelemesi yapılarak ailelerine teslim edilmesi talebi iletildi.

Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu ile Avrupa Dersim Dernekleri Federasyonu, ortak açıklamalarında Zini Gediği'ndeki toplu mezarın açılması ve DNA incelemesi yapılması çağrısında bulundu.

TBMM Dilekçe Komisyonu, Dersim 1937-1938 sürecindeki toplu mezarların, Zini Gediği dâhil olmak üzere araştırılması ve DNA incelemesi yapılması talebini işleme aldı.

Zini Gediği davası Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşındı ve süreç AİHM nezdinde devam etmektedir.

Prof. Dr. Şükrü Aslan (sosyolog), Bülent Çınar (heykeltıraş) ve Seçkin Bilgin (mimar) tarafından Zini Gediği için "Zini Anma Mekânları Proje Önerisi" hazırlandı.

Zini Gediği'nde katledilen 97 canın anısına Erzincan'ın Kılıçkaya köyünde "Ateş Çemberi" inşa edildi.

Kılıçkaya köyündeki "Ateş Çemberi", yerinden sökülerek bir dereye yuvarlandı.

Zini Gediği'nde "Zini Gediği Anma-Hatırlama Mekânı" inşa edildi.

Zini Gediği Anma-Hatırlama Mekânı'nın kimliği belirsiz kişiler tarafından yıkıldığı tespit edildi.

Zini Gediği İnisiyatifi, "Zini Gediği Anma Mekânı'na Vandal Saldırı!" başlıklı bir basın açıklaması yayımlayarak anma mekânının tahrip edilmesini kınadı.

HDP İstanbul Milletvekili Ali Kenanoğlu, Zini Gediği Anma Mekânı'na yönelik saldırıyı TBMM Genel Kurulu gündemine taşıdı.

HDP Milletvekili Zeynel Özen, Zini Gediği Anma Mekânı'nın tahrip edilmesini İçişleri Bakanı Süleyman Soylu'nun yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesiyle Meclis gündemine taşıdı ve sorumluların hukuk önünde hesap vermesini talep etti.

HDP Muş Milletvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit yaptığı açıklamada, Dersim Katliamı'yla gerçek bir yüzleşme çağrısında bulundu.

Yeşil Sol Parti İstanbul Milletvekili Celal Fırat, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya'nın yanıtlaması istemiyle TBMM'ye soru önergesi verdi. Fırat, Zini Gediği Katliamı emrini verenlerin ve dönemin 9. Kolordu, 3. Tümen ve bağlı birliklerinde görev yapan komutanların isimlerinin açıklanmasını talep etti.

DEM Parti İstanbul Milletvekili Celal Fırat, Zini Gediği Katliamı ile yüzleşilmesi ve mağdur ailelerin tüm meşru taleplerinin karşılanması amacıyla TBMM'yi göreve çağırdı.

DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, Zini Gediği Katliamı'nın araştırılması amacıyla TBMM'de Meclis Araştırma Komisyonu kurulması talebiyle soru önergesi verdi.

Katliamın 88. yıldönümünde, 2 700'den fazla fotoğraf, 87 video, 60'ın üzerinde belge ve tanıklık metnini bir araya getiren dijital arşiv — Zini Gediği Katliamı Hafıza Merkezi — zinigedigi.com adresinde yayına açıldı.